ประเทศไทยเป็นประเทศที่อุดมสมบูรณ์ด้วยพืชพันธุ์ธัญญาหาร สมดังคำกล่าวที่ว่า “ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว” คนไทยรู้จักที่จะนำทรัพยากรเหล่านี้มาปรุงเป็นอาหารไทย อาหารที่จัดว่า เป็นอาหารหลักของคนไทย อาจจำแนกได้เช่นเดียวกับอาหารของชาติอื่น ๆ คือ

1. อาหารที่ให้พลังงานจำพวกแป้ง ได้แก่ ข้าวทุกชนิด เช่น ข้าวเจ้า ข้าวโพด ข้าวเหนียว เป็นต้น รวมทั้งเผือก มันเทศ มันสำปะหลัง และถั่วต่าง ๆ คนไทยใช้วัตถุดิบเหล่านี้ ทำทั้งอาหารคาวและหวานขนมไทยมีแป้งและน้ำตาล เป็นส่วนประกอบสำคัญ เช่น บัวลอย ถั่วดำต้มน้ำตาล มันแกงบวด เป็นต้น คนไทยส่วนใหญ่รับประทานข้าวทุกมื้อ มื้อเย็นเป็นมื้อที่รับประทานมากที่สุด แต่ปัจจุบันนี้ ความนิยมในการรับประทานมื้อเย็นมากที่สุดและการรับประทานข้าวมากกว่าอย่างอื่น ๆ ได้เริ่มเปลี่ยนแปลงไปบ้างแล้ว
2. อาหารที่สร้างและซ่อมเสริมร่างกาย ได้แก่ เนื้อ นม ไข่ คนไทยนิยมนำทั้งไข่เป็ดและไข่ไก่มาปรุงเป็นอาหารมากมายหลายอย่าง นอกจากไข่ทั้งสองชนิดแล้ว ยังมีไข่ปลาจะละเม็ด ไข่นกกระทา และไข่อื่น ๆ อีก อาหารที่ทำให้ร่างกายแข็งแรงคือ เนื้อสัตว์ทุกชนิด ซึ่งคนไทยทั่ว ๆ ไปยังรับประทานอยู่ในสัดส่วนที่ต่ำ เพราะบางครอบครัว ไม่สามารถซื้อหามาได้ เนื่องจากความจำเป็นทางเศรษฐกิจ แต่คนเหล่านั้น อาจจะรับประทานถั่วต่าง ๆ และผลิตผลจากถั่ว เช่น เต้าหู้ นมถั่วเหลือง ซึ่งมีคุณค่าใกล้เคียงเนื้อสัตว์ทดแทนได้
3. อาหารที่ช่วยให้อวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายทำงาน คือ ไขมัน ซึ่งได้จากสัตว์และพืช ไขมันจากสัตว์ ได้จากมันของสัตว์ต่าง ๆ เช่น มันหมู มันวัว มันไก่ และไข่แดง ไขมันจากพืช ได้จากมะพร้าว ซึ่งคนไทยใช้น้ำกะทิปรุงอาหาร ทั้งคาวและหวาน นอกจากนั้น ยังได้ไขมันจากถั่ว งา และธัญพืชต่าง ๆ
4. อาหารที่ป้องกันและต้านทานโรค ได้แก่ ผักและผลไม้ ซึ่งประเทศไทยมีอุดมสมบูรณ์ คนไทยรับประทานทั้งใบ ดอก ผล ต้น เมล็ด ของผัก ซึ่งให้วิตามินสูง เช่น ฟักทอง มะเขือเทศ ตำลึง ผักกาด ผักบุ้ง เป็นต้น ผลไม้ของไทยมีมากมายหลายชนิด หมุนเวียนตลอดปี ผลไม้ให้วิตามินซี วิตามินเอ และเกลือแร่ เช่น มะละกอ มะม่วง ส้ม และกล้วยต่าง ๆ สามารถรับประทานได้ ทั้งสดหรือนำมาต้ม เผา เชื่อม และกวนเก็บไว้ได้ด้วย

การปรุงอาหารของคนไทยในปัจจุบัน พยายามเลือกอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย เพื่อให้ได้สารอาหารครบทั้ง 6 พวก คือ คาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน เกลือแร่ วิตามิน และน้ำ